Aanvragen    Word vriend

Bastiaan de Wit (Leiden, 29 december 1972 –26 december 2018, Leiden)

Door Jetteke Bolten-Rempt

Bijna zesenveertig jaar oud werd Bastiaan de Wit, beeldend kunstenaar te Oegstgeest. Hier was ook de laatste opdracht die hij voltooide: het gedicht van Anke Kuypers op de muur van Jan Wolkerslaan 17, Haaswijk, Oegstgeest. Het muurgedicht kwam tot stand in opdracht van O.M.A. (Oegstgeester Muurgedichten Actiecomité) en Cultuurfonds Oegstgeest in samenwerking met zijn dorps- en klasgenoot Hilmar Leujes, die componist, arrangeur, tekstschrijver en acteur werd. Drie weken voor de officiële onthulling op 19 januari 2019 overleed Bastiaan de Wit ten gevolge van een noodlottig ongeval. Veel te vroeg.

zelfportret

Bastiaan de Wit, Zelfportret, 50x50 cm.

Na de middelbare school op het Rijnlands Lyceum bezocht hij de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag waar hij in 1999 afstudeerde. Bastiaan de Wit was een veelzijdig kunstenaar. Zowel zijn schilderijen als zijn beelden en zijn grafiek verraden niet alleen zijn artistieke talent en visie, maar ook zijn begaafdheid voor ambachtelijke uitvoering.

In zijn eindexamenjaar ontwikkelde hij een eigen soort stripfiguur op grote voeten, opgebouwd uit ronde vormen die hij in allerlei situaties en technieken regisseert. ‘De Mannetjes zijn ontstaan in mijn eindexamenjaar. Het eerste schilderij werd uitgekozen om in het Gemeentemuseum in Den Haag geëxposeerd te worden op de Debuuttentoonstelling.’ staat te lezen op zijn website. Zoals aan het begin van de 20ste eeuw de kubisten – Picasso en Braque – de voorstelling in rechte, kubistische vormen ontleedden, zo zijn Bastiaans mannetjes gereduceerd tot bolvormen of afgeleiden daarvan. In dat opzicht doen ze enigszins denken aan de abstracte figuren van Oskar Schlemmer, maar vooral aan de bolle vormen die de Colombiaanse kunstenaar Fernando Botero (1932) aan zijn figuren geeft. Maar Bastiaan de Wits bolle mannetjes zijn minder monumentaal en hebben juist buitenproportioneel grote voeten. Ze vormen eerder een lichtvoetig commentaar op het voorgestelde,

menigte

Bastiaan de Wit, Menigte 18, olieverf op linnen, 90 x 150 cm

In de boeiende serie ‘Menigte’ arrangeert hij de talloze mannetjes die anoniem de massa vormen zo, dat zij, heel ruimtelijk, van achteren naar voren in driehoekige grondvorm en in een complexe choreografie ogenschijnlijk door elkaar heen lopen. In enkele gevallen zie je op de voorgrond op de rug een eenzame toekijker – de kunstenaar zelf? - mede onderscheiden van de menigte mannetjes door de aanduiding van haar op het hoofd! Op zijn website zijn wel twintig verschillende versies van deze ‘menigte’ opgenomen, in kleur, blootsvoets, met schoenen,  monochroom, in acryl op linnen, inkt op linnen, olieverf op linnen. Hetzelfde thema, telkens anders. Hij geeft zo zijn commentaar op de anonimiteit van de massa.

menigte2

Bastiaan de Wit, Menigte 1, o.i. inkt op linnen, 90 x 150 cm.

De Wit verbeeldt zijn anonieme mannetje ook solitair in twee en drie dimensies, lezend, peinzend, tv-kijkend of fietsend in het landschap. Eenzaam en in zichzelf besloten. Opvallend is de overeenkomst met een tekening van Pyke Koch die in 1934 een Dansende Dronkaard tekende in een open plek in een dicht bomenbos.  Ik had hem nog willen vragen of hij dat werk kende.

drinkaard

Pyke Koch, Dansende dronkaard, 1934, 35,5 x 27 cm, potlood op papier, coll. Centraal Museum Utrecht

Zijn serie ‘Lezende man’ vormde voor Bastiaan de Wit de directe link met het muurgedicht van Anke Kuypers aan de Jan Wolkerslaan 17 in Oegstgeest. Om deze en twee andere figuren - een dichtend en een aan de vleugel - ook daadwerkelijk bij het gedicht op de muur aan te brengen, vond hij uiteindelijk toch ook te illustratief. De afspraak is dat die figuren wel terug komen in het filmpje dat, als alles meezit, via een QR-code kan worden opgeroepen en dat de context van het muurgedicht en de makers in beeld brengt.

lezende man

Bastiaan de Wit, Lezende man 1, olieverf op linnen, 110 x 90 cm

Behalve mannetjes schilderde Bastiaan de Wit ‘Goden’. ‘De Goden zijn evenals de Mannetjes ontstaan in mijn eindexamenjaar op de academie. Het zijn figuren geïnspireerd door de bijbel en mythologie’ schreef hij op zijn website. Het zijn verbeeldingen waarin zijn eigen bolvormige schilderstijl terugkomt, maar ook kunsthistorische referenties zijn terug te vinden o.a. naar Michelangelo. Sterke figuren met meestal geloken ogen, wat de virtuoos geschilderde voorstelling voor de kijker op afstand zet en depersonifieert. Datzelfde geldt voor zijn schilderijen naar model. Door kleur en vormvereenvoudiging doen zij denken aan het Duits expressionisme en steeds is de contour stoer en sterk bepalend.

De Wits vereenvoudigde figuren lenen zich uitstekend voor zijn beelden in brons, keramiek of andere materialen. Of ze klein of groot zijn, zijn sculpturen hebben een onontkoombare aanwezigheid. Dat geldt ook voor zijn houtsnedes waarvan hij de techniek als vanzelfsprekend beheerste.

fietsende man

Bastiaan de Wit, Fietsende man 1, houtsnede, 30x40 cm

Een verrassend andere stijl past Bastiaan de Wit toe in zijn opmerkelijke stadsgezichten van Amsterdam, Delft, Den Haag en Leiden. Met feilloos ruimtelijk inzicht tekent hij de architectuur in het gewenste perspectief met verfijnde detaillering en kleurt het beeld met olieverf als ware het een aquarel of tekent direct met o.i. inkt op linnen.

Voor elk onderwerp lijkt De Wit een andere stijl van schilderen te hanteren. In zijn abstracte thema’s zijn het vormen en kleuren die hij vrij op het doek componeert, in verschillende maten en met verscheidene, ambachtelijke materialen zoals ei-tempera, maar ook hanteert soms hij de modernere spuitbus.

Voor het muurgedicht van Anke Kuypers in Oegstgeest heeft hij de essentie van het gedicht, het onmerkbaar stapsgewijs volwassen worden, in beeld gevangen door kleurbalken trapsgewijs over de muur aan te brengen, met in het midden, vertikaal, de woorden, zodat taal en beeld ineenvloeien. Hilmar Leujes zette het gedicht op muziek. Het ligt in de bedoeling om het ontstaan van dit muurgedicht via een QR-code en de website van Cultuurfonds Oegstgeest toe te lichten: via de smartphone vullen taal, beeld en klank elkaar mooi aan tot een waar  Gesamtkunstwerk! Hiermee is Bastiaan de Wit in Oegstgeest blijvend aanwezig.

muurgedicht

Anke Kuypers, Bastiaan de Wit, Hilmar Leujes, Muurgedicht Jan Wolkerslaan 17, Oegstgeest

Elke dag een trede hoger,
op een onzichtbare trap
Zo snel en toch onmerkbaar word je groter
En ik snap er niks van hoe het kan
maar je groeit tot een persoon
Het mooiste alledaagse
Het bijzonderste gewoon

Anke Kuypers (1982-2017), gedicht
Hilmar Leujes, (1974) muziek
Bastiaan de Wit (1972-2018), beeld